De prijs van (bijna) gratis openbaar vervoer

IPO-jaarcongres 2007

Den Haag – ‘Gratis OV, zinvol of niet?’ was het thema van de gesprekstafel tijdens het IPO-jaarcongres 2007 in ‘s-Hertogenbosch. Het antwoord van voorzitter Van Eeghen van de werkgeversvereniging van ondernemingen in het collectief personenvervoer (Mobis), was kort en krachtig: ‘Gratis OV is OV voor niets, en dat is niets!’ Volgens hem heeft OV een grote waarde en voor die waarde mag en moet een prijs worden betaald. Gratis OV suggereert dat OV geen of weinig waarde heeft, en dat is niet het geval.

Van de Velde van inno-V gaf in subtielere termen eigenlijk hetzelfde antwoord. Het is mogelijk dat in verband met markttechnische overwegingen een product voor een bepaalde periode met korting, of zelfs gratis, in de markt wordt gezet. Daar heeft de aanbieder meestal wel goede en goeddoordachte redenen voor. Uiteindelijk moeten zijn producten immers wel voor opbrengsten zorgen. Ook zag hij meer mogelijkheden voor commerciële win-winconstructies: ‘gratis’ vervoer in combinatie met andere activiteiten (theater, amusement, winkelen, enz.).

Wat zouden redenen voor de overheid kunnen zijn om gratis of ‘met korting’ openbaar vervoer aan te bieden? Welke doelen kun je daarmee dienen? En wie neemt dan de kosten voor zijn rekening? En hoe meet je of onderzoek je of je de doelstellingen van je (gratis) aanbod ook realiseert? Met deze vragen ging gespreksleider Ekkers, gedeputeerde mobiliteit van Utrecht en IPO-bestuurslid, in gesprek met onder anderen Statenleden.

Projectleider mevrouw Vergroessen vertelde dat de Brabantse Staten na een succesvol weekend met gratis OV had gevraagd vervolgvoorstellen uit te werken. Er komen drie voorstellen: een proef met gratis OV voor iedereen, een proef met gratis OV voor (een) bepaalde doelgroep(en) en OV voor een vast tarief van € 0,50. Als doelen voor deze proeven noemde zij:

  • sociaal culturele pijler: maatschappelijke participatie en leefbaarheid;
  • ecologische pijler: luchtkwaliteit en CO2-uitstoot;
  • economische pijler: congestiebestrijding en meer gebruik;
  • bevorderen toename OV;
  • eventuele andere doelen.

GS en PS willen dat de doelen goed en smart worden geformuleerd, zodat na afloop van de proeven kan worden onderzocht of het gewenste doel en effect is bereikt. In lijn met de visie van de externe deskundigen vindt Noord-Brabant dat je wel een goed doel moet hebben voor gratis OV, ook al is het tijdelijk.

Uiteindelijk moeten bedrijven (via sponsoring) en/of de overheid (via subsidie of uit de algemene middelen) toch de kosten betalen. De overheidssubsidie voor verkeer en vervoer is niet zo ruim dat daaruit veel gratis valt uit te delen. De inzet van de middelen moet concurreren met andere doelen en taken van de provincies. Dit maakt een goede formulering van de doelstelling en evalueren achteraf zo belangrijk: de politiek moet immers een goeddoordachte en weloverwogen keuze maken bij de besteding van de overheidsmiddelen in het algemeen belang.

Achtergrondinformatie (verzorgd door de redactie van Infrasite)
Pilots gratis en goedkoop busvervoer in Brabant (12-10-2007)

Auteur: Redactie Infrasite

Bron: Interprovinciaal Overleg (IPO)