Definitie


GIS





Wat is GIS?

GIS betekent Geografische Informatie Systeem.

GIS is een informatiesysteem waarmee (ruimtelijke) gegevens/informatie over geografische objecten kunnen worden opgeslagen, beheerd, bewerkt, geanalyseerd en/of gepresenteerd. Maar meestal wordt het begrip GIS breder gebruikt dan de software alleen. Soft-, hard-, data- en humanware worden dan onder GIS verstaan. Dus ook de visualisatie, standaarden, geo-informatie en de geo-informatie-voorziening vallen dan onder GIS.

Een voorbeeld van een GIS. De relevante informatie uit het model zoals in de figuur rechtsboven is nu platgeslagen tot een aantal (kaart)lagen. Deze zijn aan- en uit te zetten met vinkjes. Berekeningen zijn te maken met speciale knoppen.

Deze site belicht wat GIS voor ProRail / de spoorbranche betekent en kan betekenen. Eerst wordt in het kort uitgelegd wat GIS is. Meer details, wat GIS in zijn algemeenheid is, voordelen, voorwaarden enzovoorts, zijn al te vinden op de Wikipedia; zie daarvoor http://nl.wikipedia.org/wiki/GIS.



In het kort:

Een GIS heeft, net als een database of een ander geautomatiseerd systeem, een model nodig van de werkelijkheid, voordat 'zomaar' kaartjes en proces-informatie op die kaartjes in beeld kunnen worden gebracht (zie bovenstaand figuur). Het model hangt van de toepassing af voor de business. Daarom is het nodig, voordat een applicatie of 'snel even een kaartje' gemaakt worden, dat goed naar de (on)mogelijkheden gekeken wordt. Zo heeft men bij een capaciteitsvraagstuk een minder nauwkeurige kaart nodig, dan een storingsmonteur. En andere kaarten... Er is dus bij het inrichten van een goede GIS kennis nodig van zowel die 'werkelijkheid' (in het geval van ProRail: hoe een vakdeskundige dat ziet / nodig heeft) als hoe dit naar geo-informatie te vertalen is. De verschillende kaarten moeten immers koppelbaar zijn. Denk aan juiste formaten, velden, coördinaten-systeem, enzovoorts. En welke (geo-)data is al 'off-the-shelf' beschikbaar. Gerelateerde (kaart)lagen zijn in een GIS aan- en uit te zetten. Onderlinge verbanden zijn te berekenen, zoals, welke storingen komen vooral voor bij scholen of binnen één kilometer van een wissel... In het voorbeeld van het plaatje rechtsboven is dankzij de lagen-benadering van een GIS eenvoudig te zien, en exact (!) te berekenen, hoeveel mensen (rode punten) dicht bij de rivier of te dicht bij de industrie wonen. Door het combineren van verschillende data(bronnen) in een GIS komt dus informatie vrij die je zonder die ruimtelijke applicatie niet zou hebben... Visualiseren en ruimtelijke informatie genereren zijn dé twee belangrijkste functies van een GIS.

GIS-applicaties bij ProRail

Binnen ProRail zijn meerdere GIS-applicaties in gebruik. Een deel daar van wordt bij Infradatacenter voor het beheer gebruikt; veelal zijn dat desktop-applicaties. Die worden ook voor specifieke analyses en visualisaties gebruikt. De belangrijkste, generieke GIS-viewer voor ProRail medewerkers én externe gebruikers is RailMaps. Onderdelen daarvan, zoals luchtfoto’s en de Basisbeheerkaart, worden ook als geo-service (geo-viewer, in zogeheten WMS-formaat) geserveerd. Dat betekent dat externen, maar ook applicatie-ontwikkelaars en GIS-gebruikers intern ProRail webgebaseerde viewers en eigen Desktop-GIS programma’s kunnen gebruiken om deze data in te lezen. Op deze wijze, steeds gebruikelijker, kunnen klanten hun eigen vakspecifieke gegevens op - elders beheerde - kaartondergronden visualiseren.


Toekomstvisie

Een toenemende GIS awareness

GIS als begrip werd tot voor kort in het dagelijks gebruik vaak als synoniem gebruikt voor een kaartjes-computerprogramma. En dan ook nog een voor of door alleen GIS-specialisten... Echter, GIS is inmiddels veel bekender bij het grote publiek. Want het kan veel meer. Tegenwoordig weet iedereen dat. De 'GIS-awareness' neemt verder en steeds sneller toe, bijvoorbeeld dankzij Google (Google Earth en Google Maps) en TomTom, inclusief gedownloade pinpoints als restaurants en flitspalen... Speciale dataformaten ontstaan omdat Google inziet dat iedereen geografisch denkt bij het zoeken naar restaurants in zijn buurt. Het einde van de traditionele Gouden Gidsen is in zicht... Gis is in opkomst. Niet iedereen beseft wat nu al mogelijk wordt gemaakt dankzij GIS-sen... Het is slechts het wachten op het moment dat voor degelijke oplossingen gekozen wordt...

GIS-toepassingen die verder gaan dan het kaartje...

De toepassing van moderne GIS-sen gaat dan ook steeds verder: nabijheidsanalyses, capaciteitsvraagstukken, kortste-route-berekeningen, het aantal (gestoorde) wissels per (veranderend!) contractgebied. Met een GIS is dit alles te ondersteunen en berekenen, én in beeld te brengen. Dat laatste is meestal al wel bekend; visualiseren is dan ook het sterkste punt van GIS. 70% van de toegevoegde waarde van een GIS aan het bedrijfsproces wordt geleverd sec door het in kaart brengen van (proces) gegevens op een kaart. De overige specialistische analyses (route-/nabijheidsanalyses, enz) zijn vaak pas nodig bij specifieke gebruikers/GIS-wensen. Bij de oplossing die gekozen wordt is danook veel gevallen toevoeging aan een 'simpele' (web)kaartviewer genoeg. Gezien de specifieke kennis die nodig is over wát ontsloten moet worden (geo-informatie) en de bijzondere functionaliteiten die standaard GIS-pakketten hebben, dienen gebruikers, ICT-ers en beleidsmakers ondersteund te worden bij keuzes omtrent GIS, geo-ICT en de architectuur.

Huidige GIS ontwikkelingen

GIS maakt momenteel een flinke ontwikkeling mee: meer aansluiting bij open-standaarden en standaard ICT-trends, meer gericht op services dan op verticale toepassingen met eigen databases en functionaliteiten. Ook worden de services intelligenter. Tot nu toe maakt het bedrijfsleven nu vooral gebruik van Image Services, waarbij slechts beelden (images als rasters) worden uitgewisseld, meestal wel samen met attribuutinformatie. Maar op dit moment zijn meer de Feature Services in zwang, waarbij de objecten (lijnen en vlakken) niet als image, maar als vector naar de client worden gestuurd. Op die wijze kent de client meer functionaliteit en kan hij zelfs de lijn zelf updaten, mits geautoriseerd door de centrale (geo)database. Via API-technologie worden de gewenste functionaliteiten aangesloten op een informatiebus ('middle-ware' of 'enterprise service bus'). Services van andere (geo)data-leveranciers kunnen worden aangesloten, zonder dat de bron door ProRail in huis gehaald dient te worden.

De locatie als bindende factor bij ProRail

Door met deze ontwikkelingen en standaarden mee te gaan (in services, visualisatie, geo-ict en data-modellering) is het mogelijk dat ProRail beter gebruik maakt van bestaande geo-datasets, zoals de GBKN, enzovoort.

Kansen voor ProRail en de spoorbranche

Dat betekent mogelijkheden en een uitdaging voor (bedrijfsbrede) architectuur oplossingen. GIS kan de ontkoppeling van data en functionaliteiten (een visie die meer bedrijven nu doormaken op IT-gebied) ondersteunen en mogelijk maken. Sterker: door deze IT-ontwikkeling komen er voor GIS meer (bedrijfsbrede) kansen. ProRail (IB en IM II BIM) is momenteel ook bezig deze visie uit te werken tot een architectuur. BI-tools (Business Information Tools) en GIS - beide ontsluitingsmechanismen van (veel verschillende) databases - zijn eenmaal gekoppeld van véél meer waarde dan wanneer GIS én BI-tools beiden los van elkaar dezelfde databases op verschillende wijzen, dus met verschillende queries, zouden ontsluiten.

Voor (ProRail) gebruikers betekent dit alles dat er meer GIS-functionaliteiten op een goedkopere, bedrijfsbreed toegankelijke wijze, flexibel en sneller kunnen worden ontwikkeld. Assetmanagement, waarbij juist bedrijfsbrede gegevens, óók geografisch, nu gecombineerd moeten worden, zullen beter ondersteund kunnen gaan worden. Met zo'n visie achter (geo-)informatie-voorziening worden zelfs groot lijkende projecten als Mobiele diensten bij het schouwen en het direct updaten van een (GIS) bestand door een aannemer ter plekke 'peulenschillen' om te realiseren...

Uiteindelijk is dan alles visueel en op de juiste plek met elkaar in relatie gebracht. Er is dan één decission support systeem beschikbaar. Voor zowel analyses als incidentmanagement... Zie figuur.

[bewerk]

GIS en het gebruik van Geocode en Kilometrering

Een specifiek 'kunstje' van een GIS is 'Dynamic Segmentation' of 'Lineair Refereren'. Twee lastige termen, maar met zéér veel mogelijkheden voor ProRail. Bij ProRail wordt dit namelijk veelvuldig worden toegepast, vooral in het kader van 'Assetmanagement', zie eerder. Met het figuur links onder wordt eerst het principe uitgelegd, en de figuur rechts geeft een toepassing.

In de figuur linksonder staan twee fictieve tabellen uit twee verschillende databases.

Het principe van 'Lineair Refereren': De geocode en kilometrering uit een database wordt door een GIS tot een punten- en lijnenkaarten gevormd. De twee (fictieve) tabellen (storingen en status van het spoor) dienen in dit voorbeeld als input. De output is één kaart (onder), die een vermeende relatie tussen beide databases kan aantonen of juist weerspreken. Tevens is een combinatie met andere kaarten (grondsoorten of bebouwde kommen) is nu mogelijk geworden.

Veel databases van ProRail en de spoorbranche werken met Geocode en kilometering. Het gebruik van deze relatieve 'ongeveer' plaatsaanduiding heet in vaktermen 'Lineair refereren', maar het gebeurt al ruim honderd jaar 'bij het spoor'.

(Fictieve) voorbeelden zijn: Langs een bepaalde geocode 016 is een storing of een object met kilometrering 9,242. Of de status van het spoor is volgens de meettrein op Geocode 015 van kilometrering 12,2 tot en met kilometrering 25,6 slecht. Met een 'geautomatiseerde' Geocodekaart, zijn deze storingen of plannen 'met één druk op de knop' te plaatsen op deze lijn. Storingen worden dan als punten op de juiste plaats neergezet. Plannen of de status van het spoor komen dan als lijnen op de juiste plaats.

Een voorbeeld van het overzichtelijk presenteren van veel data (geo-visualisatie). Gerealiseerd vervoer (tonnen) is op kaart gezet door gebruik te maken van geocode en kilometrering. Als 'vervoersstromen' op een kaart, zijn de getallen uit de tabel sprekender geworden.

Op deze wijze zijn verschillende databases, op basis van geocode en kilometrering en met behulp van een GIS, te combineren, te controleren en te visualiseren, zónder dat de individuele regels aan elkaar gekoppeld moeten worden o.b.v. unieke 'id's'. Dat laatste zou in een relationele database erg lastig in te brengen zijn. Het 'opknippen van de geocodekaart' tot punten en lijnen heet nu Dynamic Segmentatie. Wanneer de status of de kilometrering van een door de meettrein gemeten stuk spoor wijzigt, wijzigt ook automatisch de kaart: vandaar de term dynamisch. Kaarten die op deze wijze automatisch gegenereerd worden, kosten vrijwel géén (beheer) tijd en zijn altijd actueel volgens de laatste metingen. Dergelijke GIS-toepassingen worden binnen ProRail veelvuldig gebruikt. Van het vervoer van gevaarlijke stoffen tot Assetmanagement, zie het figuur hierboven. In de GOBI-portal wordt dan ook veel gebruik gemaakt van dergelijke kaarten die niet getekend, maar gegenereerd worden. Het belang van het gebruik van een juiste geocode en kilometrering is dan ook groot, en wordt elders uitgelegd; zie 'Wanneer voldoet registratie met geocode/kilometrering?' in geocode).

Eerste versie geschreven door: Tjeerd Nijeholt



Deze gegevens stammen uit Railpedia. Railpedia is in 2010 in Infrasite opgenomen.
Wilt u gegevens gewijzigd hebben of heeft u vragen, neemt u dan contact op met de redactie van Infrasite.

This page was last changed in Railpedia on Mar 02, 2010 by pieter gardenier.


Deze definitie of dit lemma wijzigen? Een nieuw lemma starten? Dat kan! Klik hier en mail ons!


Deel dit artikel:                   





Royal HaskoningDHV verbetert winstgevendheid in eerste helft 2017
Nieuwsbericht
Dag van de Openbare Ruimte 2017
Event
Nieuwe dienstregeling, nog meer treinen
Nieuwsbericht
Maarten Spaargaren nieuwe General Manager Ricardo Rail Nederland
Nieuwsbericht
Parkeertarieven rijzen de pan uit
Nieuwsbericht
Verkeer, Mobilititeit & Parkeren 2017: Smartphones en lichtmasten gevaar voor automobilisten
Weblogposting
Boskalis boekt lager resultaat conform verwachting
Nieuwsbericht
Intertraffic Amsterdam 2018 proudly introduces ITSUP!
Nieuwsbericht
De Bolderik: Snel een bloemenweide aanleggen voor de vlinders en bijen?!
Weblogposting
Paraguay investeert in klimaatbestendig wegen
Nieuwsbericht
Heijmans: goede voortgang op weg naar duurzaam herstel
Nieuwsbericht
Functioneringssluiting en viering 20 jaar Maeslantkering 9 september 2017
Nieuwsbericht
Nieuw brugdek Noorderbrug Maastricht succesvol ingeschoven
Nieuwsbericht
'Slim op de A27' helpt automobilisten spits A27 te mijden
Nieuwsbericht
Dag van de Openbare Ruimte 2017: Park Lepelenburg overspoeld door Oranje
Weblogposting
Groene afspraken met StruktonRail voor spooronderhoud Veluwe
Nieuwsbericht
Verkeer, Mobiliteit & Parkeren 2017: Hoe houden we Nederland mobiel?
Weblogposting
Halfjaarcijfers NS 2017: klanttevredenheid gestegen
Nieuwsbericht
Rijkswaterstaat heeft weer een eigen ontwerpbureau
Nieuwsbericht
Kamerbrief over verminderde brandwerendheid van beton bij 4 wegtunnels
Nieuwsbericht
Rijkswaterstaat gunt Witteveen+Bos opdracht planuitwerking A58
Nieuwsbericht
Raad van State: Nieuwe rijksweg A16 Rotterdam mag er komen
Nieuwsbericht
Conjunctuurmeting juni 2017
Nieuwsbericht








[Banners]